Neravnopravan položaj osoba sa invaliditetom, žene dvostruko diskriminisane

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn

Osobe sa invaliditetom su diskriminisane, žene sa invaliditetom, dvostruko. Takođe, osobe sa invaliditetom nisu dovoljno upoznate sa svojim pravima, a nadležne institucije ne poštuju zakone koji se odnose na njihovo zapošljavanje. Trotoari i loše urađene rampe ometaju normalno kretanje osoba sa invaliditetom, a stereotipi sprečavaju njihovu integraciju u društvo.

Promovisanje umetničkog razvoja žena sa invaliditetom je naziv debate, koju u okviru istoimenog projekta sprovodi NVO „Organizacija osoba sa nedostacima“. Projekat je podržao USAID u okviru programa „Unapredimo Kosovo zajedno – lokalno rešenje“. Cilj projekta je doprinos većem uključivanju osoba sa invaliditetom u društvo, posebno žena, kroz promociju ženske kreativnosti i umetnosti.

Predstavljajući Organizaciju osoba sa nedostacima, koju čini više saveza i udruženja osoba sa različitim tipovima invaliditeta, njen predsednik Dragan Josifović je rekao da su u mreži udruženja osoba sa različitim tipovima nedostataka, iz opština: Gračanica, Novo Brdo, Gnjilane i Štrpce, kao i iz jednog dela Mitrovice.

„Veoma je teško biti osoba sa invaliditetom u opštini Gračanica, ali i na celo, Kosovu. Te osobe se suočavaju sa mogim preprekama u svojoj borbi za jednakost. Iako su i žene i muškarci subjekti diskriminacije zbog svoje invalidnosti, žene sa invaliditetom su dvostruko diskriminisane, i kao osobe sa invaliditetom i kao žene, jer rodna ravnopravnost nije na zavidnom nivou u zajednici u kojoj živimo“, istakao je Josifović, naglasivši da su zakoni koji se odnose na zdravstvenu i socijlanu zaštitu, kao i na školovanje, dobri, ali se u praksi ne sprovode.

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn

Marija Stojanović, službenik za ravnoravnost polova u Opštini Gračanica, istakla je da u opštinskoj administraciji radi samo jedna osoba sa oštećenim sluhom, a da je osobama sa invaliditetom omogućen pristup opštinskim službama. U opštini Gračanica, registrovano je 750 osoba sa invaliditetom, od toga 40% žena.

Sa druge strane, neobaveštenost osoba sa invaliditetom o svojim pravima na zapošljavanje i konkurisanje za grantove različitih domaćih i stranih organizacija, sprečava Nacionalnu službu za zapošljavanje da bude efikasna, naglasio je Milomir Čanačević, rukovodilac Kancelarije za zapošljavanje u Gračanici.

„Nažalost, nijedna žena sa invaliditetom nije prijavljena u Službi za zapošljavanje“, rekao je Čanačević, pozivajući osobe sa nedostacima da se prijave kako bi mogli da iskoriste sva prava, zagarantovana zakonom.

Zgrada Socijalnog inkubatora je širom otvorena za aktivnosti osoba sa invaliditetom, poručio je direktor Nebojša Perić.

„Ženama sa invaliditetom trebalo bi najviše da pomognemo, a naša misija je da pomognemo svim ženama, a posebno ženama sa invaliditetom, da pokrenu svoj biznis“, rekao je Perić.

Slađana Jevtić, menadžerka Kuće za decu i omladinu, u koju je smešteno desetoro korisnika, posebno je istakla postojanje stereotipa u društvu, odnosno nedovoljnu angažovanost školskih i ustanova koje se bave kulturom, na socijalizaciji dece koja imaju probleme u razvoju ili neki vid invaliditeta.

Za osobe sa invaliditetom nadležna je penziona služba, dok se Centar za socijalni rad stara o osobama do 18 godina, koje imaju neki vid telesnog, mentalnog ili čulnog oštećenja, objasnila je Sonja Nešić, službenik socijalne zaštite pri Centru za socijalni rad, posebno istakavši da je u službi u kojoj radi registrovano 31 dete sa nekim vidom nedostatka, a koje prima socijalnu pomoć u iznosu od 100 evra.

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn

Jedna od preporuka, proisteklih sa debate, jeste pojačana edukacija osoba sa invaliditetom o pravima i zakonskoj regulativi, koje im garantuju novčanu pomoć i zaposlenje u skladu sa njihovim mogućnostima, prevoz i personalne asistente. Takođe, dogovoreno je da se kroz medije i aktivnosti nevladinih organizacija izvrši pritisak na lokalne i centralne vlasti da poštuju zakone i pravilnike, ali i da izdvoje dodatna sredstva kako bi omogućile fizički pristup osobama sa invaliditetom određenim institucijama i kako bi se i na taj način sprečila njihova diskriminacija. Aktiviranje direktora škola, pedagoga i psihologa na sprovođenju većeg broja projekata kroz koje bi se družila deca sa invaliditetom sa decom koja nemaju tu vrstu problema, najvažnije je za socijalizaciju dece sa invaliditetom, ali i za prevazilaženja stereotipa koji vladaju u društvu.


Debati “Promovisanje umetničkog razvoja žena sa invaliditetom” su prisustvovale osobe sa različitim vrstama invaliditeta, njihovi prijatelji i rođaci, kao i predstavnici donatora, civilnog sektora i medija. U okviru projekta biće organizovano još nekoliko aktivnosti: umetnička radionica, književno veče i izložba.


Organizacija za osobe sa nedostacima (OON), osnovana 2000. godine u Gračanici, deluje kao multietniča i čine je osim Srba, pripadnici romske, bošnjačke, i aškalijske zajednice. Misija organizacije je pomoć u integraciji osoba sa invaliditetom u sve društvene tokove i rad na stvaranju uslova za njihov samostalni život. Jedna od ključnih ciljnih grupa ove nevladine organizacije su deca sa invaliditetom. OON je 2012. godine, prva na Kosovu, uradila lokalni plan akcija u oblasti invalidnosti, koji je usvojio tadašnji saziv SO Gračanica, ali se plan ne sprovodi u praksi, tvrdi Dragan Josifović, predsednik NVO “Organizacija za osobe sa nedostacima”.


Anđelka Ćup