Milenijum stradanja i vaskrsenja Episkopije raško – prizrenske

Svečanom arhijerejskom liturgijom, koju je u sabornom Hramu Svetog Đorđa u Prizrenu služio Mitropolit crnogorsko – primorski Amfilohije sa vladikama Mileševskim Atanasijem, raško – prizrenskim Teodosijem, umirovljenim vladikom zahumsko – hercegovačkim Atanasijem Jevtićem, kao i Vladikom Markom iz ohridske arhiepiskopije, obelžen je značajni jubilej, hiljadu godina postojanja Eparhije raško – prizrenske.  

Milenijum postojanja Eparhije raško – prizrenske vezuje se za dan kada je objavljen prvi pisani spomenik Prizrenske eprarhije u hrisovulji vizantijskog cara Vasilija drugog.

Svečano, uz bdenije u crkvi Bogorodice Ljeviške, predavanjem u prizrenskoj Bogosloviji, kao i svečanom arhijerejskom liturgijom u sabornom Hramu Svetog Velikomučenika i Pobedonosca Georgija, program obeležavanja ovog značajnog jubileja trajao je dva dana, 15. i 16. decembra.

Bogorodica Ljeviška, foto: V. Ćup, GračanicaOnlajn

U subotu, 15. decembra služeno je Večernje Bogosluženje u Crkvi Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, a potom je u svečanoj sali Prizrenske Bogoslovije, umirovljeni Episkop zahumsko-hercegovački Atanasije održao predavanje sa temom „Hiljadu godina Prizrenske Eparhije“.

U nedelju, 16. decembra u Sabornom hramu Svetog Velikomučenika i Pobedonosca Đorđa, Vladika Teodosije je u čin protoprezvitera proizveo paroha prizrenskog, Slobodana Đorića. Otac Slobodan punih osam godina služi u gradu na Bistrici,  gde je i osnovao porodicu.

Saborni Hram Svetog Đorđa u Prizrenu, foto: O. Radić

Rečima da je ovo veliki dan za našu pomesnu i Vaseljensku crkvu, Vladika raško – prizrenski Teodosije je podsetio da je crkva u Prizrenu delila sudbinu svoga naroda, stradala zajedno sa njim, ali i da je, uz Božju pomoć, ponovo podignuta.

„Evo prizrenski bogoslovi ovde poju, narod se sabira u gradu u kome takoreći danas nema pravoslavnih žitelja, svega dvadesetak. Ali, nije moć u broju nego u sili Božijoj. U našoj službi i svetoj liturgiji prizivamo ime Božije i da nas Gospod podrži, iako smo malo stado, pred Bogom smo značajni i veliki i to današnjim danom pokazujemo“, rekao je u besedi Vladika Teodosije.

Mitropolit crnogorsko – primorski Amfilohije je podsetio na sve prethodne vladike koji su hiljadugodišnju eparhiju raško – prizrensku vodili uglavnom u teška vremenima po narod i državu. Mitropolit se u besedi posebno osvrnuo na Svetog Patrijarha Srpskog Pavla, koji je 33 godine rukovodio eparhijom – raško prizrenskom.

Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, foto: O. Radić

„Evo mi obilježavamo hiljadu godina Episkopije raško – prizrenske, u toku hiljadu godina, koliko je bilo onih koji su sijali sjeme istine Božije po ovoj zemlji, i ne samo sijali sjeme istine Božije, nego su i svojom mučeničkom krvlju, svojim podvizima, svojim trudovima, molitvama zalivali to sjeme Božije. Zato, nije čudo da je to sjeme rukom svetih Božijih ljudi, episkopa, svještenika i vjernog Božijeg naroda, urodilo takvim divnim plodovima kroz vjekove pa, evo, sve do naših vremena“, rekao je mitorpolit Amfilohije.

Uporedivši Kosovo sa Hristovim grobom, koji daje i rađa život kroz vekove  te, da je to grob koji rađa nadu, a ne beznađe koje šire, kako je rekao, oni kojima je Bog dopustio da urpavljaju ovim narodom Mitropolit je nastavio:

„Beznađe ih obuzelo, sram iz bilo! I tim beznađem odriču se i Cara Lazara i Stefana Dečanskoga. Stefan Dečanski je vladar koji je bio ovdje i vladao i jedini je vladar koji i danas vlada ovim prostorima. Oni to zaboravljaju i misle da su oni prvi i poslednji. Nesrećnici, bezbožnici, zatrovani onom bolješ ću opakom, a to je Brozomora, najopakija bolest koja je harala ovim narodom i ovim prostorima ovdje“, rekao je Mitropolit crnogorsko – primorski Amfilohije.

Foto: O. Radić

Episkop Mileševski Atanasije Rakita je rekao da je celo Kosovo  jedno učilište, jedna učionica ispisana slavnim delima, božjih ugodinika i crkvom Hristovom.

„Kosovo je i materica, na Kosovu se rađa ponovo. Na Kosovu se obnavljamo. Kosovo je prostor na kom se može ponovo roditi i uzrastati, jačati za život večni. Nema onoga ko je posetio Kosovo, a da u toj učionici nije nešto naučio. Nema onoga ko je posetio Kosovo, a da se nije obnovio, preporodio, ojačao“, rekao je vladika Mileševski.

Vladika je naglasio kako je današnji dan za SPC veliki događaj i da se ponovnim sabranjem u Prizrenu nastavlja tradicija naših predaka.

„Mi nastavljamo. Siguran sam da ćete se složiti sa mnom u zaključku da je u iskustvu crkve Hristove kroz istoriju i iskustvo svakog krepkog hrišćanina, najbitnije, koncentrisati se oko ovih radnji: očuvati i sačuvati dobijeno i nasleđeno. Obnavljati dobijeno i nasleđeno, popravljati ono što smo nepažnjom uspeli pokvariti. Mi rekosmo da je Kosovo puno onoga što je najbolje i što treba očuvati“, rekao je vladika Mileševski Atanasije.

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn: Prizren

Prizrenska eparhija se u periodu od 1019 do 1219. nalazila se pod jurisdikcijom Ohridske arhiepiskopije. Car Vasilije II je odmah po osvojenju Ohrida izdao tri povelje ohridskom arhiepiskopu Jovanu, „kojima je bio utvrđen obim Ohridske arhiepiskopije. Prema prvoj povelji, koja je izdata 1019. godine, u sastav Ohridske arhiepiskopije ušla je i Prizrenska eparhija. To je ujedno i prvi zapisani podatak, gde se pominje Prizrenska eparhija, koja će u budućnosti odigrati veoma važnu ulogu u istoriji Srpske pravoslavne crkve i Srpskog naroda.

Foto: O. Radić, GračanicaOnlajn

Pri osnivanju, „Prizrenska episkopija bila je trećeg stepena, obuhvatala je oblast Hvosna oko Peći i Dečana, grada Leskovca i Britosa, imala je petnaest klirika“. Ti klasični predeli, uglavnom, ostaće kroz čitavu istoriju ove eparhije. Njeno sedište bilo je u Prizrenu, ali iz tih najstarijih vremena nema podataka pri kome se manastiru ili crkvi to sedište nalazilo. Smahra se da je bilo pri crkvi Bogorodice Ljeviške. Godine 1214. Prizren je definitivno pripojen Srbiji.

Eparhija raško-prizrenska je kroz svoju istoriju uvek bila bedem prema inoslavnima, neslovenima i nesrbima, istoriju Crkve nemoguće je odvojiti od narodne istorije. Kad znamo da je ova eparhija osnovana pre nemanjićskog perioda, i da je zauzimala jedno od centralmih mesta Nemanjićke države, nije čudo što je u svojoj ogromnoj, burnoj i slavnoj prošlosti, pa sve do danas, imala velikih uspeha, a i velikih iskušenja. Njen najveći uspon bio je u doba Nemanjića, a opadanje i velika golgotska iskušenja imala je u periodu turske vladavine, što se odražavalo u gonjenju njenih episkopa, maltretiranju i ubijanju sveštenika i srpskog naroda, a takođe i u prisiliim seobama, kojih, na žalost, ima i u naše vreme.

I. Miljković. – O. Radić