Ž. Rakočević: Samodreža crkva, urađena s’ljubavlju, opstaje i brani se od svakog skrnavljenja

фото: Н. Милосављевић, ГрачаницаОнлајн

фото: Н. Милосављевић, ГрачаницаОнлајн


Crkva Svetog Jovana Preteče, poznatija kao bela Samodreža crkva nalazi se u istoimenom selu u opštini Vučitrn.

Crkva Svetog Jovana Preteče, poznatija kao bela Samodreža crkva nalazi se u istoimenom selu u opštini Vučitrn. Obnovljena je 1918. godine na temeljima stare crkve iz 14. veka, izgrađena je u neovizantijskom stilu, a nastala je kao zajednički projekat arhitekata Petra Popovića i Alekasandra Derokoa, dok ju je živopisao Živorad Nastasijević, brat pesnika Momčila Nastasijevića.

„Živorad Nastasijević je došao iz Pariza da slika njene freske, a danas se od njegovih fresaka vide samo neke tamne zelene boje, koje mogu da se naziru na zidovima i da se vide na zidovima“, priča novinar i književnik Živojin Rakočević.

Danas je ova crkva bez krsta, bez vrata i prozora.

foto: N. Milosavljević, GračanicaOnlajn

„Samodreža je crkva koja se već 20 godina kontinuirano, svake godine skrnavi. I tu se pušta stoka, ubacuje se smeće. Unutra je čak neko i palio smeće, a deca iz škole koja se nalazi tik pored crkve, igrala su i fudbal unutra. Imate po njenim zidovima otiske fudbala, otiske lopte. Ta crkva je u školskom dvorištu i pravo je čudo da niko od tih nastavnika ne kaže „ma dajte da zatvorimo ta vrata sa strane i glavna vrata, da se sačuva crkva i nije pristojno to što radite“. Zaista, nije dobro, nije zdravo, nije normalno da školska deca, da ljudi iz Samodreže srknave tu crkvu, da se ta crkva zatrpava smećem“, dodaje za naš portal književnik i novinar Živojin Rakočević.

foto: N. Milosavljević, GračanicaOnlajn

Naš sagovornik, koji redovno obilazi crkvu Samodrežu, kaže da je na njega najveći utisak ostavila rupa na krovu iznad oltara:

„Ta crkva i danas liči na jednog teško ranjenog čoveka koji još diše i to se vidi i to je važno da znamo. Ona je naravno devastirana, oštećena, uništena i ona je meta stalnih napada, ali je toliko dobro, kvalitetno i očigledno s ljubavlju urađena, da se neda i da se brani i da je drugačija od svih“, ističe Rakočević.

Iz Samodreže je potekao jedan od najvažnijih stihova naše narodne pozije i naše poezije uopšte: „Bolje ti je izgubiti glavu, nego svoju ogriješiti dušu“, podseća Rakočević i dodaje:

This slideshow requires JavaScript.

„Taj stih je krenuo iz Samodreže i trajao je do dana današnjeg sa punim intezitetom. I kada je Nušić početkom 20 veka video dva metra, tri metra zida od stare crkva Samodreže, on je prepoznao to, „Bolje je izgubiti glavu, nego svoju ogriješiti dušu“, a pored je već jedan Albanac na Samodreži, kako on svedoči, napravio od Samodreže vodenicu… Bilo je i veliko groblje oko Samodreže, a danas nema nijednog kamena od svega toga. Kada je došlo oslobođenje, iz tog stiha, iz tog sećanja, iz tog pričešća je nastala savremena crkva Samodreža“.

U Samodreži Srba više nema. Danas je to čisto albansko selo, kome je ostalo samo isto srpsko ime i bela crkva, iz čijih zidina raste drveće, simbol života i nade.


U narodnoj pesmi „Uroš i Mrnjačevići“, otpevana je „bela crkva Samodreža“. Uoči Kosovske bitke 1389. godine, prema predanju, u Samodreži je knez Lazar pričestio svoju vojsku. Isto predanje kazuje, da je u ovoj crkvi posle Boja na Kosovu bio sahranjen Miloš Obilić.


Ana Marković