Realizacija projekata u severnoj Mitrovici

Posle lokalnih izbora 2013. godine, na severu Kosova su fomirane četiri nove opštine, koje funkcionišu po kosovskim zakonima. To je urađeno na osnovu plana Martija Ahtisarija i na osnovu dela Briselskog sporazuma. Finansiranje novoformiranih opština se, na osnovu dogovora u Briselu, odvija iz različitih izvora.

Više „Realizacija projekata u severnoj Mitrovici“

Transparentnost – od javnog do tajnog

Administrativna kancelarija u Severnoj Mitrovici je formirana po Zakonu Skupštine Kosova o administrativnim granicama opština od 20. februara, navodi se na web stranici Ministarstva za zajednice i povratak. Zamisao je bila da Administrativna kancelarija bude prelazno rešenje za kasnije formiranje opštine. Posle lokalnih kosovskih izbora u novembru 2013. i na osnovu plana Martija Ahtisarija za lokalne samouprave, formirana je i opština Severna Mitrovica.


U razgovoru sa građanima Severne Mitrovice, stiče se utisak da nemaju dovoljno informacija o samom radu Opštine. Mišljenja građana se razlikuju, od nezainteresovanosti, neznanja pa čak i do doze straha da govore o transparentnosti svoje lokalne samouprave.

Snežana Vasić, penzionerka, ističe da je jednostavno isključena iz svake vrste društvenog života i da nije ni upoznatašta zapravo znači transparentost, naglašava da se penzioneri danas ni za šta ne pitaju.

,,Ovde je jedan od gorućih problema sa kojima se suočavamo nezaposlenost mladih i tu oko zapošljavanja nema kriterijuma. U jednoj porodici mogu svi članovi da rade, a dešava se, verujte da ima dosta takvih, a da neke porodice žive bez ikakvih prihoda. Mi, kao društvo i oni kao opština, treba da zajedno težimo toj socijalnoj pravdi”, kaže Snežana.

,,Zaista me ne interesuje da li i šta radi opština, ali mislim da mogu dobiti informacije ako želim. Ali, jednostavno, nisam zainteresovana”, objašnjava Jovana, studentkinja Pravnog fakulteta.

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn: Kosovska Mitrovica

Ima veliki broj građana koji ne želi javno da govori o radu rukovodilaca i opštinskih činovnika.

,,Ja sam za to i čuo, mada ne znam na šta se konkretno misli kada kažu transparentnost i da li se to odnosi na rad opštine i same administracije. Evo čujem da je bio neki konkurs za posao, koji je opština raspisala. Govore kako je taj proces bio transparentan, mada sa tim ne bih mogao da se složim, imalo bi tu dosta da se zameri. Samo se nadam da su izabrani najbolji kandidati, a ne najpodobniji”, izričit je nezaposlen mladić, koji je želeo da ostane anoniman.

Ima i građana Severne Mitrovice koji tačno znaju šta je transparentnost i šta zaposleni u opštinskoj administraciji moraju da rade po tom pitanju.

,,Za mene transparentnost predstavlja javnost i odgovornost, mogućnost da mi građani učestvujemo u kreiranju javnih politika, koji je jedan od načela i nužnost savremenih demokratskih procesa. To je naše pravo, nas građana koji smo birali, a opština je ta koja mora da nam to i omogući”, bivši omladniski radnik koji uskoro odlazi na master studije u Ameriku.


Šta je transparentnost?

U vreme kada Kosovo pokušava da ispuni kriterijume Evropske unije kako bi postalo njen član, transparentnost je jedan od najčešće pominjanih zahteva za sve one koji učestvuju u društvenim i političkim aktivnostima, u ovom slučaju u radu lokalne samouprave/opštine. Transparentnost doprinosi učešću svih članova društva u procesima donešenja politika i odluka. Ako posedujemo relevantne informacije, građani mogu da budu donosioci odluke i da učestvuju u rešavanju pitanja koja se tiču njihovih života. To obično znači ne samo da lokalna samouprava dobro i brzo odgovara na zahteve za informacijama, nego i da veliki broj informacija objavljuje bez čekanja, proaktivno, objavljivanjem informatora o radu, brošura ili izveštaja.

Transparentnost doprinosi većoj efikasnosti rada zaposlenih u lokalnoj samoupravi, a odgovarajući na zahteve za dobijanje određenih važnih informacija, podstiče se, osim bolje informisanosti, i bolje upravljanje i efikasnije donošenje odluka . Transparentnost doprinosi društvenoj odgovornosti jer javnost ima pravo da smatra kako opštinu, tako i civilne službenike, odgovornim za postupke koje čine i za odluke koje donose .


Iako postoje zakonske osnove za sprovođenje principa transparentnosti, problem u Opštini Severna Mitrovica, pomojim istraživanjima, leži u nepravilnom ili selektivnom sprovođenju zakonskih propisa. Takođe, procesi i procedure koji su predviđeni zakonima, često se primenjuju do nivoa do kog su predviđene i primenjene sankcije. Proces donošenja odluka koji je unapred definisan i koji se striktno primenjuje može biti mera za sprečavanje potencijalnih manipulacija vlasti.

Transparentnost i kako do nje?

Danas se smatra se da je dostupna informacija kiseonik demokratije. Dostupnost, ali i redovan protok i ažuriranje informacija su glavni mehanizam za uspostavljanje i održavanje transparentnosti, kako prema građanima, tako i prema centralnoj vlasti.

Jedan od najvećih nedostataka je taj što opština Severna Mitrovica nema sajt, a razlog je kako navode, neažurnost centralnih institucija u Prištini, odnosno do centralne kancelarije za informisanje pri Ministrastvu za aministraciju lokalne samouprave. Zbog toga, Severna Mitrovica nema informatičku službu, mada je pojedine informacije vezane za rad opštine, moguće naći na sajtu već pomenutog Ministarstva.

Foto V. ĆUP; GračanicaOnlajn: Kosovska Mitrovica

Opština Severna Mitrovica ima dva organa, Skupštinu opštine i gradonačelnika, ali nema dostupnih infomacija o biografiji gradonačelnika, niti kontakt podaci. Isto tako, nema informacija o direktorima, kako onih u opštini, tako i o direktorima javnih preduzeća. Ipak, u Agenciji za borbu protiv korupcije, moguće je dobiti tražene informacije onosiocima javnih funkcija.

U Opštini Severna Mitrovica jedna od najaktivnijih i najotvorenijih odeljenja je Administrativna kancelarija, kojom rukovodi izvršna službenica. Inače, prema rema Statutu ove opštine, koji je usvojen 2014. godine, trebalo bi da postoji 16 odeljenja opštinske uprave i na čelu svakog odeljenja direktor, koga postavlja gradonačelnik. U praksi ipak to nije slučaj, pojedina opštinska odeljenja nisu još uvek formirana.

Gradonačelnik prema Statutu ima dva zamenika, jedan od njih je iz nevećinske zajednice, ali prema podacima objavljenim na sajtu Agencije za borbu protiv korupcije, navodi se ime samo jednog zamenika gradonačelnika. Gradonačelnik prima građane jednom nedeljno, i to četvrtkom tokom čitavog radnog dana. Naravno, zakazivanje je obavezno.

Skupština opštine broji 19 odbornika, koji su neposredno izabrani od građana na lokalnim izborima.

Predsedavajući Skupštine opštine Severna Mitrovica, Dejan Gurešić o radu Skupštine i samoj transparentnosti rada ističe:

,,Informacije o terminu održavanja sednice SO S. Mitrovica, kao i o dnevnom redu sednice, objavljuju se u lokalnim medijima. Te informacije su dostupne svim građanima koji prate te medije.”

Gurešić napominje da su sednice otvorene za javnost, mada kada je u pitanju učešće građana u njihovom radu, navodi da se to uglavnom svodi na aktvnost određenih nevladinih organizacija. ,,Građani su prisustvovali manjem broju sednica i to obično kada se raspravljalo o slučajevima koji ih lično interesuju (asfaltiranje „njihove“ ulice, bezbednost u Bošnjackoj mahali i sl.).

Svoju aktivnost građani uglavnom sprovode preko izabranih predstavnika, tj. odbornika. To su uglavnom pitanja vezana za infrastrukturne i bezbednosne probleme, problem pasa lutalica, zagađenje vazduha u blizini Ibra”, tvrdi predsedavajući SO S. Mitrovica.

O tome zašto ne postoje službene imejl adrese i kako građani mogu da “dođu” do izabranih predstavnika, u opštini ističu da postoji ideja o otvaranju službene stranice Opštine, gde bi građani mogli da postavljaju pitanja i da sugerišu o kojim problemima treba raspravljati na sednicama.

Ako je rad Skupštine opštine transparentan, nameće se pitanje može li se do zapisnika sa tih sednica? Može, ali tek u skladu sa Zakonom o dostupnosti informacija, što bi značilo da svaki građanin ima pravo na uvid u zapisnik.

,,Takođe ideja je da se zapisnici mogu naći na gore pomenutoj službenoj stranici opštine”, dodaje Gurešić.

Što se tiče samog rada Skupštine opštine, predsedavajući SO, sada iskusni odbornik u već drugom mandatu ističe:

,,Rad Skupštine S. Mitrovica je transparentan. Svi građani lako mogu doći do bilo koje informacije o radu Skupštine, počev od termina održavanja i dnevnog reda, pa do donetih odluka, a takođe mogu prisustvovati svakoj sednici. Napominjem da jednom godišnje Opština Severna Mitrovica organizuje javnu debatu o opštinskom budžetu, na kojoj građani mogu uzeti reč i predlagati projekte za koje misle da treba usmeriti sredstva iz budžeta. Te debate su uvek dobro posećene i građani zaista svojim sugestijama utiču na raspodelu sredstava.“

Odbornici SO S. Mitrovica smatraju da se materijali dostavljaju u zakonski predviđenom roku, međutim sa tim se ne slažu i predstavnici opozicije.

Što se tiče odbornika opozije, jedan od njih navodi da se njemu lično niko od građana nije obratio, niti sa kakvim zahtevom ili predlogom, a za druge ne zna.

,,Ja bih voleo da ljudi traže nešto, ali izgleda da nas iz opozicije izbegavaju. I da nema nas iz opozicije, sednice Skupštine opštine bi trajale svega 5 minuta”, ističe opozicioni odbornikkoji je želeo da ne spominjemo njegovo ime u medijima.

Od onih koje prate rad Skupštine, predstavnici međunarodnih organizacija ističu da su informacije o datumu i vremenu održavanja sednice dostupne, ali da građani, iako za to postoji zakonska osnova, ne učestvuju u dovoljnoj meri u donošenju odluka lokalne vlasti. Taj problem, po njihovom mišljenju, treba da se rešava kontinuiranom izgradnjom poverenja između građana i institucija. Protok informacija između organa Skupštine opštine potrebno je unaprediti, budući da se u znatnoj meri oslanja na neformalne kanale komunkacije, smatraju predstavnici međunarodnih organizacija, a potrebno je uraditi strategiju komunikacije, jer nije dovoljno da samo postoji službenik za informisanje u opštini.

Zaključak je da nedostatak propisa i sankcija koji obavezuju da se na adekvatan i jedinstven način upravlja internet prezentacijama, kao i održavanjem istih, jeste samo izgovor za nedostatak transparentnih procesa.

Što se tiče nevladinih organizacija na severu i njihove saradnje sa Opštinom Severna Mitrovica, direktor Centra za zastupanje demokratske kulture, Dušan Radaković kaže da je zadovoljan saradnjom.

,,Mi smo jedna od prvih NVO na Severu Kosova koja se bavila transparentnošću opština. Što se našeg ličnog iskustva tiče, sa Severnom Mitrovicom imamo izvanrednu saradnju i sa opštinom imamo potpisan Memorandum o razumevanju. U samoj opštini, mogu reći da imamo savetodavnu ulogu”, kaže Radaković.

Kako poboljšati transparentnost?

Informacije koje lokalne vlasti dostavljaju građanima treba da budu relevantne, jasne, blagovremene, potkrepljene zakonskom regulativom, što će građanima omogućiti da prate aktivnosti lokalne vlasti. Suština principa transparentnosti je u logičkoj pretpostavci da informacije već pripadaju građanima, da lokalne institucije poseduju informacije i da one moraju biti po pravilu dostupne građanima

Izdavanje informatora o radu, izdavanje brošura, postavljanje sadržaja na internet stranici, postavljanje sadržaja na oglasne table, saradnja sa medijima (prenošenje javnih sednica skupštine opštine), organizovanje javnih rasprava, objavljivanje godišnjih planova, izrada plana održavanja redovnih zasedanja sednica Skupštine, objavljivanje i dostavljanje materijala kao i donetih akata od strane Skupštine, veća i gradonačelnika, uključivanje javnosti i građana u rad skupštine i odgovaranje na zahteve za pristup javnim informacijama bi svakao dovela do veće transparentnosti same opštine.

Principi transparentnosti i odgovornosti u praksi su nerazdvojivi, budući da se ne može govoriti o odgovornom postupanju lokalne vlasti ako ne postoji transparentnost. Isto tako, principi transparentnosti i učešća su komplementarni, te veća transparentnost (neposredno objavljivanje informacija) podstiče i veće učešće građana i ključna je jasna raspodela odgovornosti. Proces donošenja odluka koji je unapred definisan i koji se striktno primenjuje može biti mera za sprečavanje potencijalnih manipulacija vlasti.


Veliku ulogu u dostavljanju informacija imaju mediji, ali je potrebno obezbediti uslove za objektivno izveštavanje. U pogledu unapređenja saradnje lokalne vlasti sa medijima trebalo bi da izrade plan ili strategiju saradnje sa medijima. Iniciranjem donošenja plana ili strategije, lokalna vlast bi pokazala svoju „političku volju“ za unapređenje transparentnosti kroz bolju i jaču saradnju sa medijima. Postoji tenzija između zahteva za transparentnošću i zaštite podataka, zbog čega je potrebna dodatna edukacija i profesionalizacija zaposlenih. Transparentnost se ne može uspostaviti jednim instrumentom, pri čemu se najčešće misli na objavljivanje informatora o radu ili odgovaranje na zahtev građana, već treba uspostaviti sistem koji je održiv.


Jelena Simić


Ova publikacija je izrađena uz pomoć Evropske unije. Sadržaj ove publikacije je isključiva odgovornost autora, Jelene Simić i ni na koji način se ne može smatrati kao stav Evropske unije ili BIRN-a i UNK-a.
(Tekst je nastao na osnovu istraživanja autora u okviru samostalnog projekta i nije rad novinara redakcije GračanicaOnlajn.)

Život na manjinski način u Severnoj Mitrovici

U Severnoj Mitrovici živi blizu 2.000 Albanaca, u naseljima Brđani, Mikronaselje, Tri solitera i Bošnjačka mahala, kao i u selu Suvi Do. Nezaposlenost jeste najveći problem Albanaca ovde, ali i svih građana Kosova. Povratak raseljenih je još jedan od problema, ali rovita politička situacija na Kosovu, koja se najviše odražava na Severnu Mitrovicu, utiče i na povratak, kao i na uspostavljanje poverenja između Srba i Albanaca. Otvaranje glavnog mosta na reci Ibar, Albanci doživljavaju kao konačnu potpunu slobodu kretanja, dok Srbi misle da će to ugroziti njihovu bezbednost.

Više „Život na manjinski način u Severnoj Mitrovici“