fbpx

Novo Brdo između kulture i politike

Новобрдска тврђава, фото: В. Ћуп, ГрачаницаОнлајн

Новобрдска тврђава, фото: В. Ћуп, ГрачаницаОнлајн


Novo Brdo, srednjovekovni srpski grad, između čijih bedema je pronađeno neprocenjivo kulturno blago, mesecima i godinama ne prestaje da bude u žiži,

Novo Brdo, srednjovekovni srpski grad, između čijih bedema je pronađeno neprocenjivo kulturno blago, mesecima i godinama ne prestaje da bude u žiži, ali ne poslenika istorije i kulture, već politike. Posle oko sedam vekova postojanja u dokumentima kosovskih, i kulturnih i političkih institucija, dobija novo ime Artana, na njemu se vijori kosovska zastava, a sanacija restaurirane tvrđave je zaustavljena. Iz Zavoda za zaštitu spomenika kultire iz Prištine poručuju da firma KOTO koja je radila restauraciju i sada sanaciju, nije stručna, već amaterska. Iz firme KOTO, koja je posao dobila od Uneska, odgovaraju da su sve uradili profesionalno i stručno. Srbi sa Kosova i Metohije, i građani i stručnjaci, smatraju da je u pitanju pokušaj falsifikovanja istorije.

Srednjovekovna novobrdska tvrđava nalazi se na 1.100 metara nadmorske visine, severno od Gnjilana, u međurečju Novobrdske Reke, Prilepnice i Krive Reke. Tu je smeštena još početkom 14. veka, početkom vladavine kralja Milutina, kažu istoričari.

“Nažalost, Novo Brdo je ostalo dugo neistraženo i 2015. I 2016. godine započeta je velika kampanja da se otkriju i konzerviraju i prezentuju ostaci fortifikacija Novog Brda, znači samog novobrdskog zamka i bedema koji je okruživao grad. U toku dve kampanje, kompletno je istražen zamak, znači bedemi kule i sve unutra u tom zamku, građevine koje su se tu nalazile, crkva a i jedan bedem donjeg grada je takođe kompletno istražen”, kaže dr Marko Popović, stručni saradnik za spomeničko nasleđe.

Informacija da je u sklopu novobrdskog zamka otkriveno pravo kulturno blago nije međutim zainteresovala javnost onoliko, koliko je to uradio jedan amaterski snimak na kojem se vidi bager kako skida malter sa spoljašnjeg zida novobrdske tvrđave. Da li to neko ruši tvrđavu iz 14. veka, zapitao se svako ko je snimak video?

“Te mašine su bile prisutne na objektu, kako bi se sanirali određeni defekti koji su se pojavili u međuvremenu (posle rekonstrukcije, prim. aut.), što je potpuno uobičajeno u građevini”, tvrdi zastupnik firme KOTO Đorđe Tomić, koja je za restauraciju novobrdske tvrđave dobila međunarodni tender od Uneska. Međutim, direktor Kosovskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, Ismet Hajrulahu tvrdi da pomenuta firma nije profesionalna, veća amaterska i da nije radila po propisanim standardima.

Novobrdska tvrđava, foto: V. Ćup, GračanicaOnlajn

“Istina je da je rad firme KOTO praćen različitim skandalima, počevši od betoniranje arheoloških artefakata što predstavlja krivično delo, jer u svim, pa i u kosovskim zakonima, to je zabranjeno. Zabranjeno je betoniranje i uništavanje arheoloških artefakata. I posle toga sledi nastavak jednog nestručnog rada, rađeno je na zidovima i tokom zimskog perioda, zbog čega je došlo do uništenja zidova trvđave jer je voda ušla unutar zidne strukture i naduvala zidove, tako da je došlo do rušenja zidova”, kaže Hajrulahu i ističe da je to jedan od razloga zbog čega su dalji radovi na tvrđavi zaustavljeni. On takođe tvrdi da i Unesko snosi istu krivicu kao i firma KOTO.

“Mi smo trazili od Uneska kancelarije u Sarajevu da nam što prije pošalje glavni projekat sanacije po kojem će kompanija KOTO raditi na sanaciji, ali Unesko do sada nije dostavio taj projekat. Mi smo dali dozvolu kompaniji da mogu da postavljaju samo skele na zidovima tvrđave. Kao što znate, morali smo da zaustavimo radove zbog sasvim neprofesionalnog rada kompanije KOTO, koja je upotrebila bager za rušenje zidova tvrđave. To je presedan i krivično delo, tako da je kompanija KOTO po mom konceptu i mišljenju stručnog tima našeg Instituta, pokazala nestručnost”, nastavlja Hajrulahu.

Restauracija novobrdske tvrđave je završena 2016. godine, tvrde u firmi KOTO, stručno i profesionalno, pod nadzorom Uneska, ali posle pojavljivanja određenih problema na njenim zidovima, Unesko je pozvao njihove stručnjake da urade sanaciju.

“Bageri nisu rušili zidove već je uz pomoć mehanizacije vršena demontaža odvojenih lica zidova, tačnije novoozidanih lica zidova”, tvrdi Slobodan Radovanović, arhitekta konzervator i objašnjava da je firma KOTO trebalo da uradi sanaciju restauracije zbog uočenih promena na zidovima tvrđave, o čemu su uredno obavestili Unesko.

“U julu mesecu ove godine, uz projektnu dokumentaciju koju smo dobili od projektanta, a preko Uneska, krećemo sa radovima na sanaciji lica zidova i bitno je napomenuti da smo u peridu jul-septembar ove godine, tri puta počinjali i prekidali radove. Razlog za prekid radova je bio, kako kažu ustanove izPrištine, nedostatak i nedovoljno dobra projektno – tehnička dokumentacija za sanaciju radova. Iako je to navedeno kao razlog, sve vreme kod sebe imamo papir i radimo uz dozvolu nadležnih ustanova iz Prištine. Krajnji prekid se desio 5. septembra 2019. godine uz prisustvo prištinskih ustanova, projektanta i policije. Radovi na sanaciji su prekinuti u samom toku izvođenja radova, iako postoji kompletna projektno – tehnička dokumentacija za sanaciju i postoje dozvole nadležnih ustanova u Prištini”, kaže Radovanović.

Novobrdska tvrđava, foto: V. Ćup, GračanicaOnlajn

Zabrinutost zbog dešavanja oko tvrđave u Novom Brdu izrazilo je i Ministarstvo kulture Republike Srbije.

“Obnovu tvrđave u Novom Brdu finansira Evropska unija kroz program pretpristupne pomoći –IPA. Projekat sprovodi Unesko, u saradnji sa Unmikom i Kancelarijom EU u Prištini. Radovi na obnovi tvrđave započeti su 2015. godine, a na međunarodnom tenderu, koji je sproveo Unesko, posao je dodeljen firmi „Koto“ iz Beograda… Imajući u vidu da je reč o spomeniku kulture od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju, Ministarstvo kulture i informisanja uputilo je pismo Unesku u kojem se nadležnoj Kancelariji Uneska nudi svaka vrsta pomoći u cilju hitnog rešavanja nastale situacije i izražava očekivanje za pojačano angažovanje Uneska na zaštiti srpskog kulturnog nasleđa na Kosovu i Metohiji“, kaže se, između ostalog, u saopštenju Ministarstva kulture Srbije.

Dok traju međusobne optužbe, oko tvrđave je postavljena žuta traka i zabranjen je pristup njenoj unutrašnjosti. Tvrđavu obezbeđuju pripadnici Kosovske policije, na tvrđavi se vijori kosovska zastava koja dodatno uznemirava Srbe, meštane novobrdskog kraja. Za njih dileme nema. Kažu, ne razumeju se u restauraciju, ali znaju da ukoliko se radovi ne nastave, tvrđava će “propasti i nestati sa lica zemlje kao i veliki broj srpskih crkava i manastira na prostoru Kosova i Metohije”.

“Politika je ovde umešala svoje prste, umešala je i te kako i ovde je po sredi dokazivanje čija je tvrđava. Ustvari, ovde je u pitanju falsifikovanje istorije”, upozorava mladi istoričar iz sela Zebince, Živko Živković.


Od katedralnog hrama prave katedralu!

Nedaleko od novobrdske tvrđave, nalaze se ostavci srednjovekovnog katedralnog hrama Sveti Nikola, u kojem je bio sedište novobrdskih mitropolita. Pre oko dva meseca, u njemu je služena katolička misa, a rekonstrukciju objekta je uz pomoć ambasade Nemačke, započeo Kosovski zavod za zaštitu spomenika kulture. Protiv ovog čina je protestovala Eparhija raško-prizrenska i kosovsko- metohijska jer hram pripada srpskom kulturnom nasleđu, nalazi se u takozvanoj zaštićenoj zoni i nikakvi radovi se na njemu ne mogu izvoditi bez dozvole Srpske pravoslavne crkve.


Anđelka Ćup

%d bloggers like this: